Reci NE kasetnoj municiji!

Autor: Dušan Pešić, student IV godine Filozofskog fakulteta na Departmanu za novinarstvo

Norveška vlada započela je proces Konvencije o kasetnoj municiji u februaru 2007. godine, sa namerom da postigne međunarodni sporazum kojim bi se zabranila upotreba kasetnih bombi. To se dogodilo u Oslu, početkom decembra 2008. godine, kada je Konvenciju potpisalo 95 zemalja. Usvojena je i zvanično stupila na snagu 1. avgusta 2010. godine u UN u Njujorku i postala je Međunarodno-pravni dokument koji sve države moraju da poštuju.

Prema podacima od septembra 2014. godine, Konvenciju o kasetnoj municiji potpisalo je 115 država, od kojih ju je 88 ratifikovalo, sa daljom tendencijom porasta država koje se priključuju zabrani kasetnih bombi. Budući da je Konvencija na snazi, države više ne mogu da je potpišu, nego moraju odmah da je ratifikuju, najpre u svojim parlamentima, a da zatim ratifikaciju predaju UN da bi i zvanično bile uvedene kao zemlje članice.

Inače, kasetna bomba (koja se još naziva i rasprskavajuća ili klaster bomba) je aerodinamična municija sa bojevom glavom, svojevrsnim „kontejnerom“ u kome je smeštena podmunicija (tzv. submunicija), a ispaljuje se sa zemlje ili se baca iz vazduha. Može imati rasprskavajuće, zapaljivo, probojno ili kombinovano dejstvo. U tzv. kontejneru bojeve glave nalazi se od nekoliko desetina do nekoliko stotina kasetnih bombica, koje se prilikom dejstva oslobađaju nad širom okolinom. Takvu, neeksplodiranu municiju je vrlo skupo pronaći i ukloniti.

To je neprecizno i neselektivno oružje usled čijeg dejstva, sem vojnih neretko budu pogođeni i civilni objekti, pa stoga kasetna municija predstavlja veliki rizik po civile, kako za vreme samog napada, tako i dugo godina nakon toga. Osobenosti ovog tipa oružja su zanimljivi oblici i jarke, upadljive boje, te iz tog razloga pobuđuju radoznalost dece, što predstavlja veliki problem.

Svrha kasetne municije je uništavanje svega što joj se nađe na putu: neprijateljske žive sile, materijalno-tehničkih sredstava, onemogućavanje korišćenja određenih objekata (poput aerodroma, železničkih pruga i slično)...

Postoje bombe koje su dizajnirane za oslobađanje biološkog ili hemijskog oružja, ali i one čija je svrha razbacivanje „bezopasnog“ sadržaja, kao što su, primera radi, leci. Upotrebljavaju se i antielektro kasetne bombe koje su namenjene da izazovu kratke spojeve ili onemoguće dovod električne energije u visokonaponskim dalekovodima, a prvi put su ih koristili Amerikanci 1999. godine na Kosovu. Male kasetne bombe namenjene su za uništavanje žive sile i zakrčenje zemljišnih pravaca, dok su bombe većih dimenzija protivtenkovske mine dizajnirane za onesposobljavanje i uništavanje tenkova i drugih oklopnih vozila. U novije vreme koriste se moderniji tipovi kasetnih bombi, koje pomoću senzora svaku od bombica iz bojeve glave „šalju” na unapred određeni cilj koji treba eliminisati.

„Prilikom susreta sa bombom treba zaboraviti na svoju porodicu da bi posao uradili kako valja. Pirotehničaru su potrebni obučenost i iskustvo za bavljenje ovim poslom, kao i visoka koncentracija“, kaže Slađan Vučković, penzionisani pirotehničar Vojske Srbije koji je na svom radnom mestu, u eksploziji kasetne bombe 1999. godine na Kopaoniku izgubio obe ruke do lakata. Dodaje još i sledeće: „Posao pirotehničara je rizičan, ali human. Ako znam da sam doprineo spasavanju makar jednog ljudskog života, biću srećan“.

Konvencija predviđa tri koraka u regulisanju kasetne municije: Određuje koje su aktivnosti u vezi sa kasetnom municijom zabranjene, zatim predlaže način skladištenja i uništavanja ostataka kasetnih bombi i na kraju, ali ne i najmanje značajno, utvrđuje obavezu pružanja pomoći žrtvama kasetne municije.

Ona zabranjuje državama ugovornicama upotrebu, proizvodnju, skladištenje, nabavku i zadržavanje kasetne municije. Njima se isto tako ne dozvoljava da je posredno ili neposredno prenose bilo kome, da pomažu i ohrabruju bilo koga da delaju suprotno od načela propisanih ovom konvencijom.

Srbija je jedina država u okruženju koja nije potpisala Konvenciju o kasetnoj municiji, iako je, kao država žrtva, jedna od zemalja koje su inicirale njeno donošenje i koja je učestvovala u izradi teksta Konvencije. Gospodin Vučković o tome kaže: „Bili smo inicijatori, uz još nekoliko država, ali se i ja pitam zašto nismo potpisali Konvenciju, iako smo svesni opasnosti od zaostalih bombi. Verovatno je jedan od razloga i finansijski momenat, možda i najveći. U redu, teško je vreme, ali bismo pomogli koliko i kako smo u mogućnosti“.

Deminiranje je proces čišćenja i uklanjanja kasetnih bombi i drugih neeksplodiranih ubojnih sredstava iz kontaminirane zone. Jedan od načina je samostalno čišćenje bez bilo kakvih pomagala, ali je ova tehnika zastarela i više nije u upotrebi. Druga mogućnost je deminiranje pomoću dresiranih životinja (pasa, ali se sreću i pacovi i svinje), a treći metod, ujedno i najrasprostranjeniji, je rad sa minoistraživačem (metal-detektorom), koji je prvi put upotrebljen u toku Drugog svetskog rata.

Svedoci smo da i danas, nakon 30 ili 40 godina, stradaju civili od kasetnih bombi u Vijetnamu, Laosu, Kambodži i drugim „zaprašenim” područjima.

Slađan Vučković naglašava da je, ako govorimo o problemu čišćenja ostataka kasetnih bombi na teritoriji čitave Srbije, najveća nepoznanica to što nemamo predstavu kolika je površina koju treba tretirati: „Čišćenje kvadrata kontaminiranog područja kreće se od 0.8 do dva eura. Nedoumica je što ne znamo o kolikoj površini govorimo. U centru za razminiranje dobio sam informaciju da u Nišu postoji 600 hiljada kvadratnih metara sumnjive i 300 hiljada kvadratnih metara rizične teritorije, ali niko ne kaže, konkretno, koja su to područja”.

Prema podacima „Hjuman Rajts Voč-a” (Human Rights Watch), u 2011. godini je u 29 zemalja bilo stradalih od kasetnih bombi. Prema izveštajima, od početka upotrebe kasetnih bombi do kraja 2010. godine, procenjuje se da se ukupan broj žrtava kreće u rasponu od 55 do 100 hiljada, jer se veruje da ih je samo u Kambodži, Laosu i Vijenamu bilo više od 54 hiljade. Ipak, ostaje otvoreno pitanje: Kolika je, zapravo, realna cifra?

„Treba širiti priču o problemu kasetne municije, jer je zabrinjavajuće koliko ljudi malo znaju o tome. Treba pokrenuti razgovor sa porodicom, prijateljima ili komšijama o tome, ali i o pravima i boljem položaju osoba sa invaliditetom koje su suočene sa svakodnevnim problemima, ponekad odbačeni od porodice i društva. Mediji su jedini način da se poruka prenese javnosti, koji mogu da utiču na građane pozivanjem na zagovaranje ideje o Konvenciji o kasetnoj municiji”, apostrofira Slađan Vučković, član srpskog „Aktiva za zabranu kasetnih bombi” koji je deo „Hendikep internešenela” (Handicap International), organizacije sa središtem u Briselu.

Obaveza država ugovornica je da pruže adekvatnu pomoć žrtvama kasetne municije. Potrebno je da obezbede zaštitu svim licima koja su stradala ili pretrpela fizičku ili psihološku povredu, ekonomski gubitak, ili društvenu marginalizaciju i zanemarivanje. Tu su uključena ne samo lica koja su neposredno pogođena kasetnom municijom, već i njihove porodice i zajednica u celini. Pomoć obuhvata psihološku podršku, medicinsku negu, rehabilitaciju, ekonomsku i socijalnu nadoknadu.

Svaka država ugovornica koja ima mogućnost da to uradi, biće u obavezi da drugoj državi ugovornici, ako ova to zatraži, pruži pomoć u čišćenju i uništavanju zaliha kasetne municije.

A građanima Srbije ne preostaje ništa drugo osim da se nadaju da će u bližoj budućnosti rukovodioci iz vrha vlasti ratifikovati Konvenciju o kasetnoj municiji, kako bi se slobodno kretali i bili sigurni da nikada neće naići na neku zaostalu kasetnu bombu.

Štampa El. pošta

Da li se sećaš da je Srbija tokom 1999. godine bombardovana kasetnim bombama. Tada je od ovog monstruoznog oružja stradalo više stotina ljudi.

Da li znaš da od zaostalih kasetnih bombi i danas stradaju građani Srbije, uglavnom civili?